Leiden

In mijn tijd (1957-1983) was Leiden een stad waaraan het wereldgebeuren goeddeels voorbijging, en waar ook het nieuws uit Nederland gedempt of helemaal niet doordrong. Bekend is het verhaal van Einstein, die in Leiden kwam praten over een leerstoel die hem daar was aangeboden nadat hij in Duitsland ontslagen was. Hij sprak met Tatjana Afanasjeva, die in de Witte Rozenstraat een Russische huis heeft laten bouwen, dat er nog steeds staat, en die de weduwe was van de beroemde natuurkundige Paul Ehrenfest. Zij legde Einstein uit dat Leiden een heel rustige stad was: nergens, zei ze, heeft de overgang van het leven naar de dood zo ongemerkt plaats als in Leiden. Einstein besloot toen maar naar Princeton te gaan.
(...)
Er zit wel iets waars in die uitspraak van mevrouw Ehrenfest. De beroemde rede van Cleveringa, en het daarop volgende zingen van het Wilhelmus, en de staking der studenten, en het sluiten van de universiteit door de Duitsers—zaken die Leiden natuurlijk tot eer strekken en Leiden gunstig doen afsteken bij Amsterdam—zouden misschien niet hebben plaatsgevonden als men te Leiden geweten had wat er in de wereld te koop was. In Amsterdam wist men wel beter. (Karel van het Reve: "Afscheid van Leiden", 1984, G.A. van Oorschot, Amsterdam, pag. 7)